FORMIŚCI – BUNT – JUNG IDYSZ. Konferencja naukowa w 100. polskiej awangardy

Autor: Magazyn Sztuki Opublikowano:

Stanisław Kubicki, autoportrety lata 20. XX wieku

VII KONFERENCJA SZTUKI NOWOCZESNEJ W TORUNIU
Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu

Wały gen. Sikorskiego 13
7-9.11.2017

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata i Zakład Historii Sztuki Nowoczesnej Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w związku ze stuleciem niepodległości postanowiły poświęcić VII Konferencję Sztuki Nowoczesnej problematyce polskiej awangardy artystycznej lat 1917-1923, w szczególności trzem najważniejszym, lecz bardzo stylistycznie i programowo odmiennym grupom artystycznym.

Konferencja, która będzie mała miejsce w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu, powinna objąć szeroki zakres zagadnień składających się na program, twórczość i dzia­łalność polityczno-społeczną tych grup. Formiści – najszersza z nich, była stowarzyszeniem skupiającym młodą generację twórców, podzieloną na nurty: ekspresjonistyczno-kubizują­cy (kubo-ekspresjonistyczny) oraz klasycyzujący (pod wpływem Eli Nadelmana), których pro­gram i twórczość ewoluowały w kierunku sztuki narodowej i państwowotwórczej, zmodernizo­wanej przez awangardę. Bunt – to ściślejsza grupa ekspresjonistycznych artystów, związanych z Berlinem, o radykalnie lewicowym programie politycznym, łączącym się jednak ze wsparciem Józefa Piłsudskiego, która poprzez geometryzację przedstawień po raz pierwszy w Polsce ewo­luowała do sztuki abstrakcyjnej. Wreszcie Jung Idysz – grupa twórców, która od ideologii żydowskiego „odrodzenia narodowego” przeszła do lewicowego zaangażowania polityczne­go, tworząc odmienną, metaforyczną sztukę tzw. ekspresjonizmu żydowskiego, wyrażającą mi­styczną – chasydzką wizję świata. Ruch artystyczny, którego szczyt przypadł na około 1920 rok, rozpoczął się w 1905 roku w kręgu krakowskiej „Grupy Pięciu”, a przede wszystkim w znakomitej twórczości polskich malarzy i rzeźbiarzy w kolonii w Paryżu, którzy reprezentowali szeroki przekrój kierunków i postaw od postimpresjonizmu (Ślewiński, Peske, Muter), przez fowizm (Stück­gold, Gwozdecki), klasycyzm, często ewoluujący do Art déco (Nadelman, Zak, Merkel), kubizmu (Marcoussis, Hayden, Lambert Rucki) i École de Paris (Kisling). Ważne jest zbadanie fascynujące­go niemiecko-rosyjskiego pogranicza kulturowego na ziemiach polskich od Kowna po Katowice, skąd pochodziło wielu wybitnych polskich, niemieckich i żydowskich artystów.

Program konferencji podzielony zostanie na części: krajową (wewnątrzpolską) i międzyna­rodową, służącą badaniom porównawczym. Nasuwa się wiele zagadnień historycznych, spo­łeczno-kulturalnych, ideowych, które w momencie wojennego rozpadu starego porządku pojawiły się, tworząc pełną napięć kulturę nowego państwa. Jaki był stosunek generacji mło­dej awangardy do poprzedniego pokolenia, skupionego w towarzystwach „Sztuka” czy „Wie­ner Sezession”? Czy był to generacyjny konflikt młodych ze starymi (jak w Niemczech) czy kon­tynuacja (Malczewski, Wyspiański, Pautsch)? Jak przedstawiał się stosunek członków grup (i innych artystów) do okropności wojny, po której miało nastąpić wyzwolenie ludzkości, a na­stąpiły nowe wojny i rewolucje. Stąd w twórczości „aktywistycznych” grup (jak Bunt) pojawiły się interpretacje Jezusa Chrystusa jako Nowego Człowieka – rewolucjonisty i ikonografia z Nowego Testamentu jako wyraz nadziei na zmianę. A ten sam Jezus – Nowy Człowiek stawał się w twór­czości żydowskich artystów prorokiem, łączącym Stary i Nowy Testament, wprowadzającym Żydów do nowej, judeo-chrześcijańskiej Europy. Jak należy zdefiniować pojęcie grup artystycznych, z których Bunt był pierwszą założoną po ustaniu działań w Cesarstwie Niemieckim. Od Wiednia po Rygę, od Hamburga do Bukaresztu powstawały grupy artystyczne o różnym programie, konstrukcji i formach działania, często poprzedzone ruchem „niezależnych wystaw” i konfliktem pokoleń. Skąd czerpały on wiadomości o sztuce (z zadziwiającym „kanałem” w jidisz, łączącym Moskwę i Kijów przez Warszawę i Berlin z Paryżem i Nowym Jorkiem)? Jakimi cechami odznaczały się owe grupy? W jakich środowiskach egzystowały, komunikując się (lub nie) przez wła­snych teoretyków i prasowych krytyków ze społeczeństwem. Jaką rolę spełniały wydawa­ne przez nie pisma? Jak kontaktowały się ze światem, wysyłając członków i własne dzieła na wystawy do Paryża lub Berlina czy przedstawicieli na Kongres Sztuki w Düsseldorfie? Jaka była rola i pozycja kobiet w grupach? Jakie relacje między plastykami, literatami czy krytykami w grupach? Jakie stosunki panowały w grupach wielonarodowych?

 

ORGANIZATORAMI KONFERENCJI SĄ:

dr Małgorzata Geron – autorka monografii Formistów (2015)

prof. Jerzy Malinowski – autor monografii Buntu (1991) i Jung Idysz (1987).

 

KOSZTY UCZESTNICTWA:

100 zł; dla doktorantów – 70 zł

Zgłoszenia uczestnictwa w konferencji przyjmuje do 30 czerwca 2017 roku dr Małgorzata Geron m.geron@poczta.fm